Koprofagiya – hayvonlarning o'z yoki boshqa individlarning najasini iste'mol qilish hodisasi – tabiatda keng tarqalgan. Bu xulq ko'pincha ovqatlanish yoki mikrobiom saqlash bilan bog'liq. Yalang'och mol kalamushlari (Heterocephalus glaber) bu borada o'ziga xos model hisoblanadi.
Fiziologik sabablar
Yalang'och mol kalamushlari yer osti koloniyalarida yashaydi. Ularning ovqati asosan ildiz va ildizmevalardan iborat bo'lib, vitaminlar kam. Najasni iste'mol qilish orqali B guruhidagi vitaminlar va boshqa oziq moddalarni qayta o'zlashtiradi. Bu jarayon ichak mikrobiomini saqlashga yordam beradi.
Mikrobiom uzatish
Koloniyada yangi tug'ilgan bolalar najasni yeydi. Bu orqali foydali bakteriyalar o'tadi. Natijada ovqat hazm qilish tizimi shakllanadi. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bu mexanizm koloniya a'zolari o'rtasida barqarorlikni ta'minlaydi.
Ijtimoiy sabablar
Yalang'och mol kalamushlari eusotsial hayvonlar. Ularning jamiyati qariya malika va ishchilar dan tashkil topgan. Koprofagiya ijtimoiy bog'liqlikni mustahkamlaydi. Ishchilar malika va boshqa a'zolarning najasini yeydi, bu orqali gormonlar va signal moddalari uzatiladi.
- Koloniya ichidagi ierarxiyani qo'llab-quvvatlash
- Resurslarni tejash
- Kasalliklarga qarshi immunitetni oshirish
Evolyutsion nuqtai nazar
Bu xulq evolyutsiya jarayonida shakllangan. Qattiq muhitda omon qolish uchun zarur. Tadqiqotchilarning fikricha, koprofagiya boshqa ijtimoiy hasharotlarda ham uchraydi.
«Tabiatda hech qanday xulq tasodifiy emas – har biri omon qolish strategiyasining bir qismidir.» – Biologiya professorlari fikri
Xulosa qilib aytganda, yalang'och mol kalamushlaridagi koprofagiya fiziologik va ijtimoiy omillarning uyg'unlashuvidir. Bu hodisa fan uchun muhim o'rganish ob'ekti bo'lib qolmoqda.
